Gebze’de Yenilikçi Yerleşim: GE Türkiye Teknoloji Merkezi

26 Temmuz 2018

Uçağınız Atatürk Havalimanı’na yaklaşırken İstanbul’a ilk kez baktığınızda sizi etkileyen şey, yalnızca gözlerinizin altında uzanan şehrin büyüklüğü olmuyor. İstanbul Boğazı ve Çanakkale Boğazı’nın aynı hizada olduğu, iki noktanın neredeyse birbirine değeceği deniz yolu üzerinden uçmak da sizi aynı derecede etkileyebiliyor. GE Türkiye Teknoloji Merkezi Genel Müdürü Aybike Molbay: “Bizler GE Havacılık için Avrupa’dayken, kurumsal açıdan Ortadoğu, Kuzey Afrika ve Türkiye (MENAT) bölgesinde sayılıyoruz.” dediğinde bu manzarayı düşündüm.

GE Havacılık, 1985 yılından beri, 30 yılı aşkın süredir başarılı ortak girişimi TEI ile birlikte faaliyet gösteriyor; ancak GE’nin Türkiye’deki ilk varlığı bir ampul fabrikası ile 1948’lere dayanıyor. Günümüzde TEI, 2000’den fazla çalışanı ile GEnx ve LEAP gibi en yeni nesil motorlar için temel bileşenler (türbinler ve kompresörler) üretiyor ve bu iki motor için ABD‘den sonra dünyadaki lider parça üreticisi konumunda bulunuyor.

Bu bileşenlere yerleştirilen yüksek teknolojinin çoğu, İstanbul’un güneydoğusundaki tarihteki en büyük generallerden ve imparatorlardan biri Hannibal’ın öldüğü yer olan Gebze’nin eteklerindeki Türkiye Teknoloji Merkezi (TTC) tarafından geliştiriliyor. TTC, 1970’lerde Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) tarafından inşa edilen ve Marmara Denizi’ne bakan burun boyunca uzanan Marmara Araştırma Merkezi‘nde yer alıyor. Bünyesinde sadece ofisleri, tesisleri ve laboratuvarları ile yüksek teknoloji şirketlerini barındırmasına rağmen bu türden bir doğa rezervi, tamamen bir üniversite kampüsü görünümünde. Buraya küçük bir Silikon Vadisi de diyebiliriz. Marmara Araştırma Merkezi‘nde, mimari ve yaya trafiği açısından üniversite kampüsünü andıran en göze çarpan yapı ise GE Türkiye Teknoloji Merkezi.

Üniversite öğrencileri de dâhil olmak üzere burada birçok genci ağırlıyoruz ve özellikle kadın çalışanların yüzdesi de %27 oranıyla diğer bölgelere kıyasla oldukça yüksek. Türkiye’de mühendislik halen oldukça rağbet gören bir meslek.” diyen Molbay sözlerine şöyle devam ediyor: “TTC‘de büyük çoğunluğu Türk olmakla birlikte bir çeşitlilik söz konusu.  Avrupa’dan ve Asya’dan da ekibimize katılan toplam 400 mühendis bulunuyor.” Molbay‘ın her kelimesi, kampüs benzeri TTC binasının dört katındaki açık alanların her birinde gözlemlenebiliyor. Keyifli bir hareketliliğin bulunduğu merkezde, çalışma planlarının ve formüllerin olduğu yazı tahtaları ile , farklı ülkelerden ekiplerin  yer aldığı projelerin ilerleyişinin izlenebileceği dijital panolar bulunuyor. 3D polimer yazıcılar tarafından oluşturulan motor parçalarının ve ölçeklendirilmiş parça kesitlerinin renkli reprodüksiyonları masalarda, raflarda ve aynı zamanda ortak alanlarda görülebilir. Burada hızlı prototipleme, Amsterdam’daki bisikletler kadar normal ve kantinlerinin bile girişinde şöyle yazıyor: Technocanteen!

2007 yılında merkez, jet motoru tasarımı ve aeroderivetif gaz türbinine ilişkin güçlü becerilerini geliştirecek, tamamen uçak motorlarına tahsis edilmiş bir tasarım ekibi kurdu. 2012 yılında ise İleri İmalat ve Onarım Teknolojileri Geliştirme Merkezi adını verdiği yeni binanın açılışını gerçekleştirdi. Merkez, ileri imalat için makineler ve robotlar ile katmanlı imalat laboratuvarını bünyesinde barındırıyor. Bugün Merkez, GE Havacılık ve Enerji iş kollarında, Katmanlı İmalat Teknolojileri ve Dijital Yazılım ekipleri ile de birlikte birçok mühendislik disiplinlerinde araştırma, tasarım ve geliştirme faaliyetlerini sürdürüyor. Kuruluşundan bu yana TTC, havacılıktaki yetkinliklerini geliştirmeye yönelik 3 milyon mühendislik saati üretmiş.

“Merkezi Evendale’de bulunan havacılık işkoluna bağlı küresel bir ekiple çalışmaya ek olarak, Federe Avrupa Mühendislik ekibinin bir parçasıyız. Uçak motoru tasarımı çok fazla deneyim ve çok sayıda teknolojiyi gerektirmektedir. Burada hem üretimdeki GEnx, LEAP, LM serisi ve CT-7/T700 parçaları üzerine mühendislik hem de yeni GE9X ve GE Catalyst motorunun geliştirilmesi çalışmalarını sürdürüyoruz. LM türbinleri her zaman büyümemizin odağında oldu.”  diyor Ürün Teknolojileri Lideri Oğuz Aytekin. TTC‘deki genç yetenekler hem mekanik hem de tasarım seviyesinde, gerçek motor parçaları üzerinde kendilerini geliştirebiliyorlar. Arka bahçeye bakan pencereleri olan büyük bir oda var, burada CF6-80‘in tüm kesiti sergilenirken, sonraki odada ise mühendislerin çalışması ve pratik yapması için kullanılan demonte bir CT7-8 yer alıyor.

TTC‘deki genç iş gücü, dijital ekibinin tam merkezinde adeta merkezin temel taşını oluşturuyor. Havacılık ve diğer sektörler için dijital çözümler tasarlayan ve geliştiren Yazılım Mühendisi Tuğba Kınaoğlu ve Teknik Ürün Müdürü Onat Baş gibi genç mühendisler, diğer GE şirketleri için geliştirdiği yazılım ürünlerini Predix platformunda da yayımlıyor. Bu mühendisler için veri, dijital dönüşüm ve analitik gündelik işlerinin bir parçası, beraberinde uygulamalar oluşturup yazıyor ve yapay zekâ teknolojilerini çalışıyorlar. İkincil olarak, makinelerin zekâlarını arttırıp, insanlarla veya gerçek nesnelerle daha gelişmiş bir şekilde etkileşim kurmalarına olanak tanınıyor. Siri’yi kullanan iPhone sahiplerinin ellerinde zaten makine öğreniminin yaygın bir örneği bulunuyor.

Onat, havacılık veya havayolları için tasarlanan ve üretilen, dikey olarak tanımlanan dijital çözümler geliştiriyor. “Hepimiz havalimanında saatler geçirdik ya da havayollarının yaşadığı teknik sorunlar nedeniyle uçuşlarımız iptal edildi ve sinirlerimiz bozuldu.” diyen Onat, son projelerden biri hakkında şunları söyledi: “Ekip olarak, bu tür durumların önüne geçmek için yolcu güvenliği ve mürettebat optimizasyonunun yönetiminde devrim yaratan bir uygulama oluşturduk.” Öte yandan Tuğba‘nın ve ekibinin işi ise yatay doğrultuda ilerliyor: “Bazı dinamik parametrelerin, hatta harici müşterilere de pazarlamakta olduğumuz akış simülatöründe de olduğu gibi, gerçek zamanlı olarak görüntülemesini sağlayacak test yazılımları, imalat mühendislerinin çalışmalarına yardımcı olacak yazılımlar ve benzeri projeler gerçekleştiriyoruz.”

TTC’nin gençleri arasında gerçek Edison tarzında mucitler bile bulunabiliyor. (GE’nin genç mühendisleri için TTC’de Edison Mühendislik Geliştirme Programı gibi birçok kariyer programı mevcut) Caner Ekşioğlu İstanbullu ama Vancouver, Kanada’da havacılık sektörüne yönelik eğitimini tamamlamış. Son altı yıldır TTC‘nin Talaşlı imalat ve Model Bazlı İmalat ekibinde çalışıyor. “Uçak motorları ve gaz türbini parçalarının imalat ve onarımına yönelik, talaş kaldırma süreçleri için iyileştirmeler tasarlıyor ve geliştiriyoruz. Günlük işimin %50’si bilgisayarda mühendislik ve planlama, %50’si ise pratikten oluşuyor.” diyen Caner’in en son yenilikçi mühendislik çözümlerinden biri de LEAP, GE9X ve GEnx blisk parçalarının işlenmesi için optimum stoku hesaplayan bir yazılım. Geleceğe ilişkin bakış açısı hakkında bahsederken ise: “Önümüzdeki on yıl içerisinde, muhtemelen yıllar içinde değil, sadece birkaç ay içinde yeni motorlar tasarlıyor olacağız. Aylar içinde değil, sadece bir hafta içinde parça üretiyor olacağız” diyor. “Bizim gibi mühendislik ekipleri, dijital teknolojilere, akıllı fabrikalara ve yeni hızlı imalat teknolojilerine (katmanlı imalat) daha fazla odaklanacak.”

İleri imalat, 2001 yılından beri TTC‘de kullanılmakta olan bir araştırma ve geliştirme alanı ve 2008 yılından beri geliştirilen katmanlı imalat teknolojileri, TTC binasından birkaç adım ötedeki İleri İmalat ve Onarım Teknolojileri Geliştirme Merkezi’nde çalışılıyor. Katmanlı İmalat Teknolojileri Müdürü Onur Önder: “Önce küçük parçalara, sonrasında ise daha büyük olanlara odaklanarak, lazer beslemeli Doğrudan Enerji Depozisyonu teknolojileri üzerinde çalışıyoruz.” dedi. Yepyeni Türk Katmanlı İmalat Araştırma Laboratuvarı’nı (TARLA) ziyaret ettiğimiz esnada Onur, “Doğrudan Metal Lazer Ergitme ile elde edilebilecek çözünürlük oranına yetiştirmek için halen geliştirmeye devam ediyor olsak da, kesinlikle çok hızlı parça inşa edebildiğimiz bir teknolojidir.” diye ekliyor. Laboratuvar hâlihazırda iki M2 Concept Laser (GE Katmanlı İmalat) yazıcısı, birçok tamamlayıcı donanım ve makineleri ile faaliyete geçmiş durumda olmakla birlikte bu sonbaharda  geniş katılımlı resmi açılış töreni düzenlenmesi planlanıyor.

Buradaki mühendisler, karmaşık tekno-harikaların ve olağanüstü yeniliklerin bulunduğu dünyalarında, o güne kadar bilim ve teknoloji çalışmalarıyla arası hiçbir zaman iyi olmamış misafirleri de ağırlıyorlar. TTC Kıdemli Operasyon Lideri Volkan Kenaroğlu, canlı bir sokak sanatını içeren duvara sahip olan eğitim salonunda efsane GE90 motoru hakkında konuşulurken, aklınıza bu düşünce gelebilir: “Dört binden fazla parçadan oluşan motor çalıştırıldığında, üzerine su dolu bir bardak bile koysanız inanın o bardak hareket etmeyecektir. İşte bu, mühendislik seviyesinin en güzel göstergelerinden biri!”

Yorumlar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir